Smyrna-İzmir'in Kimliği Kurtarılmayacak mı?

Meral Akurgal

Bayraklı Höyüğü, 20 sene öncelerine kadar eteklerinde yer alan geniş arazileri ile birlikte 120-140 dönümlük bir alanı kaplamakta idi. Eskiçağ'da küçük bir yarımadacık olan bu tepecik, bir berzah ile anakaraya, Yamanlar'a bağlıydı.

Bargasa adıyla da bilinen Piginda Antik Kenti, Aydın antik kentleri arasında çok da adı duyulmamış ama yapılan kurtama kazılarında önemli eserler vermiş küçük bir yerleşimdir.

Piginda Antik Kenti nam-ı diğer Bargasa antik Kenti, Aydın İli'nin Bozdoğan İlçesi'nin güneydoğu bölgesinde kalan dağlık alanda yer alan Çamlıdere Köyü'nün yakınlarındadır. Bir Karia kenti olan Piginda'nın kalıntıları, Çamlıdere Köyü'nün 7 kilometre kuzeyinde, halk arasında Hisartepe denilen tepenin eteklerine yayılmış bir durumdadır. Menderes (Maiandros) Nehri'nin en önemli kollarından biri olan Akçay (Harpasos) Nehri'nin Vadisi'ne hakim bir konumda yer almaktadır. Piginda adının Luwi kökenli olduğu düşünülmektedir. Byzantionlu tarihiçi Stephanos, Piginda'yı demos yani küçük bir yerleşme olarak tanıtır: "Adı Alinda gibi telafuz edilen Piginda Karia'da bir demos'tur; halkına Pigindeis denir..."

Bir şahsın özel arazisi içinde yer aldığından yerel halk tarafından “Yusuf’un Höyüğü” olarak adlandırılan Hakemi Use 2001 yılından beri kazılmaktadır. Kazılarda Geç Neolitiğe ait beş yapı katı saptanmıştır. Yaklaşık 750 metrekarelik alanı kazılarla açılan ve ana toprağa kadar ulaşılan yerleşimin kuzey kesimi Dicle’nin eski yatağı ile aynı seviyededir. Geç Neolitik sonunda yerleşim terk edilmiş; Erken Demir Çağ ve Geç Assur Dönemi’nde tekrar iskân edildikten sonra Assur İmparatorluğu’nun yıkılmasının ardından tamamen terk edilmiştir. Geç Assur Dönem’ine ait basit toprak mezarlardan oldukça kaliteli Assur kapları gelmektedir.  Yerleşimin yaklaşık 200 metre doğusunda, üzerinde Orta Çağ seramiği bulunan küçük bir yerleşim daha bulunmaktadır. Burada yaşamış olanlar Hakemi Use Höyüğü’nü mezarlık alanı olarak kullanmıştır.

Trapezopolis Antik Kenti (bazı kaynaklarda adı Trapezapolis olarak geçer), Denizli'nin Babadağ İlçesi'ne bağlı Bekirler Köyü yakınlarında bulunur. Antik kentin kalıntıları Bekirler Köyü'nün kuzeydoğusunda yer alan Boludüzü mevkiinde, yüksek bir tepe üzerinde kuzeydoğu ve güneybatı yönünde uzanan bir düzlük üzerinde kurulmuştur. Kentin kurulduğu yer, Trapezopolis adından da anlaşılacığı gibi trapez yani üzeri düz bir tepenin üstündedir. Bu tepenin üzerinden Hierapolis/Pamukkale görülebilmektedir.